Wystawa Toruń 2011
Wystawa uzbrojenia japońskiego z polskich zbiorów prywatnych i Muzeum Okręgowego w Toruniu - 2011 r.
Projekt Tatara - Biskupin 2008
W 2008 r. podczas Festynu Archeologicznego w Biskupinie, pod hasłem „Japonia - kraj nie tylko samurajów” przeprowadziliśmy eksperymentalny proces wytopu stali w dymarce typu japońskiego - Tatara . Ze względu na budżet nie mogliśmy zbudować Tatara oryginalnych rozmiarów (ok. 3mx 1,8mx1,2m) i musieliśmy się ograniczyć do mniejszej wersji. Nasza dymarka Ttatara miała 1,2m długości 0,9m szerokości i wysokość 1,2m.
Do budowy przystąpiliśmy w sierpniu i przez tydzień pracowaliśmy nad częścią podziemną pieca , która jest bardzo istotnym elementem konstrukcji całej dymarki. Ta podziemna budowla miała za zadanie ograniczyć straty ciepła w naziemnym piecu. Można jej funkcję porównać do termo-akumulatora.
Na samym dnie podziemia wykopaliśmy dren odprowadzający ewentualną wodę gruntową a nad nim zbudowaliśmy komorę, którą wypełniliśmy drewnem a następnie wypaliliśmy z małym dostępem powietrza tak, aby powstał węgiel drzewny. Węgiel drzewny w tej komorze (będącej bezpośrednio pod komorą pieca właściwego) pełnił funkcję czegoś w rodzaju akumulatora ciepła. Komora otoczona była dodatkowo kanałem powietrznym (podwójne ścianki termosu).
W sierpniu zakończyliśmy prace nad częścią podziemną i częściowo wybudowaliśmy nadziemną część pieca . W międzyczasie przygotowaliśmy również rudę (przesiewaliśmy ją i suszyliśmy) , którą następnie zgromadziliśmy w pojemnikach. Złożyliśmy ją w suchym pomieszczeniu gdzie czekała do wrześniowego wytopu.
Budowę dymarki dokończyliśmy już podczas trwania Festynu Archeologicznego. Po trzech dniach budowy i suszenia podpaliliśmy naszą Tatara. Proces prowadziliśmy nieprzerwanie przez około 72 godziny.
Po wypaleniu nadmiaru węgla w końcu, ku uciesze zwiedzających rozbiliśmy naszą dymarke Tatara. Przy pomocy łańcuchów wyciągnęliśmy ze środka pozostałości pieca ogromną bryłę „Kera”.
Miała imponującą wagę ponad 100 kg i wciąż stal w niej była rozgrzana do czerwoności. Na następny dzień gdy Kera wystygła zaczęliśmy ją rozłupywać na mniejsze kawałki. Z tej bryły uzyskaliśmy ok. 40 kg wysokojakościowej stali „Tamahagane” ( 1,1 -1,2 % C ) resztę stanowiła stal o średnim nasyceniu węgla, miękkie żelazo oraz surówka.
Proces Tatara zakończył się sukcesem. W trakcie jego prowadzenia zużyliśmy ok. 400 kg rudy żelaza oraz ok. 1000 kg węgla drzewnego.
